ഓർമ : പങ്കജ് ഉദാസ്

മനസ്സിൾ കുളിരായി പെയ്തിറങ്ങിയ 

'ഉദാസി'യൻ അനുഭവങ്ങൾ

 (ഭാഗം 1)

ഗസൽ ലോകത്തെ അതുല്യ പ്രതിഭയായ പങ്കജ് ഉദാസ് 1951 മേയ് 17-ന് ഗുജറാത്തിലെ ജെത്പൂരിനടുത്തുള്ള നവാഗഢ് ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു ചാരൺ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. പിതാവ് കേശുഭായ് ഉദാസ് ഒരു സർക്കാർ ജീവനക്കാരനും മാതാവ് ജിതുബെൻ ഉദാസുമായിരുന്നു. മൂത്ത സഹോദരൻ മൻഹർ ഉദാസ് ഹിന്ദി പിന്നണി ഗായകനായിരുന്നു. രണ്ടാമൻ നിർമൽ ഉദാസ് ഗസൽ ഗായകനും. പങ്കജ് ആയിരുന്നു മൂന്ന് സഹോദരന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഇളയവൻ. കുടുംബം യഥാർത്ഥത്തിൽ നവാഗഢ് സ്വദേശികളും പരമ്പരാഗത ഭൂവുടമകളുമായിരുന്നു. മുത്തച്ഛനായിരുന്നു ആ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ ബിരുദധാരി, പിന്നീട് ഭാവനഗർ സംസ്ഥാനത്തെ ദീവാനായി. പിതാവ് കേശുഭായ് പ്രശസ്ത വീണ വാദകനായ അബ്ദുൾ കരീം ഖാനെ കണ്ടുമുട്ടുകയും അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ദിൽരുബ വായിക്കാൻ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. പങ്കജിന്റെ ബാല്യത്തിൽ പിതാവ് ദിൽരുബ വായിക്കുമായിരുന്നു.

സംഗീതത്തോടുള്ള തന്റെയും സഹോദരങ്ങളുടെയും താൽപ്പര്യം കണ്ട പിതാവ് അവരെ രാജ്കോട്ടിലെ സംഗീത അക്കാദമിയിൽ ചേർപ്പിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ തബല പഠിക്കാൻ ചേർന്ന പങ്കജ് പിന്നീട് ഘുലാം ഖാദിർ ഖാൻ സാഹിബിനോട് ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതവും അഭ്യസിച്ചു. തുടർന്ന് മുംബൈയിൽ എത്തി ഗ്വാളിയർ ഘരാനയിലെ നവ്റംഗ് നാഗ്പുർക്കറിന്റെ കീഴിൽ പരിശീലനം നേടി. സർ ബി.പി.ടി.ഐ ഭാവനഗറിലും പിന്നീട് മുംബൈയിലെ സെന്റ് സേവിയേഴ്സ് കോളേജിലും വിൽസൺ കോളേജിലും പഠനം പൂർത്തിയാക്കി.

തന്റെ ആദ്യ വേദി അവതരണം ചൈന-ഇന്ത്യ യുദ്ധകാലത്ത് "ഏ മേരേ വതൻ കേ ലോഗോ" എന്ന ഗാനം ആലപിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് പ്രേക്ഷകരിൽ ഒരാൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഒൻപത് രൂപയും അൻപത്തിയൊന്ന് രൂപയും സമ്മാനമായി നൽകി. 1980-ൽ ആഹത്ത് (Aahat) എന്ന ഗസൽ ആൽബത്തോടെയാണ് സംഗീത ജീവിതത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. ഇതിന് ശേഷം മുക്കറാർ (1981), തരന്നും (1982), മെഹ്ഫിൽ (1983), പങ്കജ് ഉദാസ് ലൈവ് അറ്റ് റോയൽ ആൽബർട്ട് ഹാൾ (1984), നയാബ് (1985), ആഫ്രീൻ (1986) തുടങ്ങി നിരവധി ഹിറ്റ് ആൽബങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങി.

ആദ്യ ചലച്ചിത്ര ഗാനം കംന എന്ന ചിത്രത്തിലായിരുന്നു. ഉഷ ഖന്ന സംഗീതം നൽകിയ ഈ ഗാനം പങ്കജ് ഉദാസ് തനിച്ചാലപിച്ചതായിരുന്നു. ചിത്രം ഫ്ലോപ്പായെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനം വളരെയധികം പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു. ഗസലുകളോട് താൽപ്പര്യം തോന്നിയ അദ്ദേഹം ഉറുദു പഠിക്കുകയും ഗസൽ ഗായകനാകാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. കാനഡയിലും അമേരിക്കയിലും പത്ത് മാസത്തോളം ഗസൽ കച്ചേരികൾ നടത്തി നേടിയ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെയാണ് തിരിച്ചെത്തിയത്. 1986-ലെ മഹേഷ് ഭട്ടിന്റെ നാം എന്ന ചിത്രത്തിലെ "ചിട്ടി ആയീ ഹേ" എന്ന അനശ്വര ഗാനമാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഐതിഹാസിക വിജയത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത്. പ്രവാസികളുടെ മനം കവർന്ന ഈ ഗാനത്തോടെ പങ്കജ് ഉദാസ് എന്ന പേര് വീട്ടുപേരായി മാറി.

1990-ൽ ലത മങ്കേഷ്കറിനൊപ്പം ആലപിച്ച "മാഹിയാ തേരി കസം" (ഘയാൽ) എന്ന ഗാനം അപാര ജനപ്രീതി നേടി. 1994-ൽ സാധന സർഗത്തിനൊപ്പം "നാ കജരേ കി ധാർ" (മോഹ്ര), "ഹോതോൻ പേ തേരാ നാം" (മെയ്ൻ ഖിലാഡി തു അനാരി) എന്നീ ഗാനങ്ങളും വളരെ പ്രശസ്തമായി. സാജൻ, യേ ദിൽലഗി, ഫിർ തേരി കഹാനി യാദ് ആയീ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചുമിട്ടുണ്ട്. 1987 ഡിസംബറിൽ ഷഗുഫ്ത എന്ന ആൽബമാണ് ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി കോംപാക്റ്റ് ഡിസ്കിൽ (സി.ഡി.) പുറത്തിറങ്ങിയത്. പിന്നീട് ആദാബ് അർസ് ഹേ എന്ന പേരിൽ ഒരു ടെലിവിഷൻ പ്രതിഭാ തേടൽ പരിപാടിയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. നടൻ ജോൺ എബ്രഹാം പങ്കജ് ഉദാസിനെ തന്റെ ഗുരു എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട്.

മലയാള ബന്ധത്തിലേക്ക് വരുമ്പോൾ, 2011-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ "എന്നുമീ സ്വരം" എന്ന ആൽബത്തിലെ "ഈ നിലാവിൽ" എന്ന ഒരേ ഒരു മലയാള ഗാനമാണ് പങ്കജ് ഉദാസ് ആലപിച്ചത്. 06:24 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള ഈ ഗാനത്തിന്റെ രചന നിർവഹിച്ചത് പ്രശസ്ത മലയാള കവി റഫീക്ക് അഹമ്മദാണ്. സംഗീത സംവിധാനം ജിതേഷ് സുന്ദരനും. ഗസൽ ലോകത്തെ ഇതിഹാസം മലയാളത്തിൽ പാടിയ ഏക മുഹൂർത്തം കൂടിയാണിത്.

2006-ൽ ഗസൽ ആലാപനത്തിനും കാൻസർ രോഗികൾക്കും തലസീമിയ ബാധിച്ച കുട്ടികൾക്കും നൽകിയ സംഭാവനകൾക്കും ഇന്ത്യയുടെ നാലാമത്തെ ഉയർന്ന സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ പദ്മശ്രീ ലഭിച്ചു. 2025-ൽ മരണാനന്തരം പദ്മഭൂഷൺ നൽകി രാജ്യം അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു. കൂടാതെ ഹസ്രത് എന്ന ആൽബത്തിന് കൊൽക്കത്തയിൽ നിന്ന് പ്രതിഷ്ഠ കലാകാർ അവാർഡും, ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് മീർ എന്ന ആൽബത്തിന് എം.ടി.വി. ഇമ്മീസ് അവാർഡും, ബോളിവുഡ് മ്യൂസിക് അവാർഡ്, ന്യൂയോർക്കിൽ സ്പെഷ്യൽ അച്ചീവ്മെന്റ് അവാർഡും, ഇന്ദിരാഗാന്ധി പ്രിയദർശിനി അവാർഡും, ജയന്റ്സ് ഇന്റർനാഷണൽ അവാർഡും, കെ.എൽ. സൈഗാൽ അവാർഡും നിരവധി ബഹുമതികൾ അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.

ഗസൽ സാമ്രാട്ട് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പങ്കജ് ഉദാസ് ദീർഘകാലമായി അസുഖത്തെ തുടർന്ന് 2024 ഫെബ്രുവരി 26-ന് 72-ാം വയസ്സിൽ മുംബൈയിലെ ബ്രീച്ച് കാൻഡി ആശുപത്രിയിൽ അന്തരിച്ചു. 2024 ഫെബ്രുവരി 27-ന് വർലിയിലെ ഹിന്ദു ശ്മശാനത്തിൽ പൂർണ ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ സംസ്കാരം നടന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന ഗസലായ "ബൈഠീ ഹോ ക്യൂം ഗുംസും" മരണശേഷം ടി-സീരീസ് യൂട്യൂബ് ചാനലിൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഹൃദയത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുന്ന ശബ്ദവും ഭാവപൂർണമായ ആലാപനവും കൊണ്ട് ഗസലുകളെ ജനകീയമാക്കിയ പങ്കജ് ഉദാസ് എക്കാലത്തും ഗസൽ പ്രേമികളുടെ മനസ്സിൽ ജീവിക്കും..