സീതാറാം യെച്ചൂരി:
ജനാധിപത്യത്തിന്റെയും മാനവികതയുടെയും പ്രതീകം
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു ശബ്ദം മാത്രമായിരുന്നില്ല സീതാറാം യെച്ചൂരി; ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങൾക്കും മതനിരപേക്ഷതയ്ക്കും സാമൂഹികനീതിക്കും വേണ്ടി ഉറച്ചുനിന്ന ഒരു നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സർവകലാശാലയിലെ (ജെഎൻയു) വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് രാജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ വേദിയിലേക്ക് വളർന്ന യെച്ചൂരി, അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ ഇരുണ്ട കാലത്ത് ജനാധിപത്യത്തിനുവേണ്ടി പോരാടിയ നേതാവായി ശ്രദ്ധേയനായി. അധികാരത്തിനു മുന്നിൽ തലകുനിക്കാത്ത രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിന്റെയും ജനങ്ങളോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയുടെയും പ്രതീകമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതം.
ജെഎൻയുവും അടിയന്തരാവസ്ഥയും: പോരാട്ടത്തിന്റെ വേരുകൾ
1974-ൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്റു സർവകലാശാലയിലെ വിദ്യാർഥിയായിരിക്കെ യെച്ചൂരി സ്റ്റുഡന്റ്സ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ (എസ്എഫ്ഐ) അംഗമായി. അതേ കാലഘട്ടത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലെ സജീവ ഇടപെടലുകൾ ശക്തമായത്. 1975-ൽ അദ്ദേഹം സിപിഐ(എം) അംഗത്വം സ്വീകരിച്ചു.
1975 ജൂണിൽ രാജ്യത്ത് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടതോടെ ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങൾ കടുത്ത നിയന്ത്രണത്തിന് വിധേയമായി. ജെഎൻയുവിലെ വിദ്യാർഥി പ്രവർത്തനങ്ങളിലും യെച്ചൂരി സജീവമായി തുടർന്നു. അടിയന്തരാവസ്ഥക്കെതിരായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹം ഒളിവിൽ കഴിയേണ്ടിവന്നു. ഭൂഗർഭ പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പങ്കാളിയായി; ‘Resistance’ എന്ന പേരിൽ നടന്നിരുന്ന രഹസ്യ പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി അദ്ദേഹത്തിന് ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു.
ഒടുവിൽ അദ്ദേഹം അറസ്റ്റിലായി. അടിയന്തരാവസ്ഥയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും അറസ്റ്റും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഡോക്ടറൽ പഠനം പൂർത്തിയാകാതെ പോകുന്നതിനും കാരണമായി. വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഈ അനുഭവങ്ങളാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രധാന അടിത്തറകളിലൊന്നായി മാറിയത്.
ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്കു മുന്നിൽ നിവർന്നുനിന്ന നിമിഷം
അടിയന്തരാവസ്ഥ അവസാനിച്ചതിനു ശേഷം 1977-ലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അവർ ജെഎൻയു ചാൻസലർ സ്ഥാനത്ത് തുടരുന്നതിനെതിരെ സർവകലാശാലയിലെ വിദ്യാർഥികൾ പ്രതിഷേധിച്ചു. 1977 സെപ്റ്റംബർ 5-ന് നടന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഈ പ്രതിഷേധത്തിൽ യെച്ചൂരി വിദ്യാർഥികളെ നയിച്ചു. വിദ്യാർഥികൾ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വസതിയിലേക്ക് മാർച്ച് നടത്തി. അവിടെ എത്തിയ വിദ്യാർഥി പ്രതിനിധികൾ അവരുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തെ ഭരണകൂട നടപടികളെ വിമർശിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു കുറ്റപത്രം യെച്ചൂരി വായിച്ചുകേൾപ്പിക്കുകയും, ജെഎൻയു ചാൻസലർ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി രാജിവയ്ക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തെ പൗരാവകാശ ലംഘനങ്ങളും ഭരണകൂട നടപടികളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയായിരുന്നു വിദ്യാർഥികളുടെ പ്രതിഷേധം. തുടർന്ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി ജെഎൻയു ചാൻസലർ സ്ഥാനം രാജിവച്ചു.
അധികാരത്തിന്റെ ഉന്നതിയിലെത്തിയ ഒരു മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിക്കു മുന്നിൽ ഒരു വിദ്യാർഥി നേതാവ് നേരിട്ട് തന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് അവതരിപ്പിച്ച ഈ സംഭവം, ഇന്ത്യൻ വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ അധ്യായമായി മാറി.
ഒന്നാം യുപിഎ സർക്കാരും ജനകീയ നിയമങ്ങളും
2004-ൽ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ നിർണായക പിന്തുണയോടെ ഒന്നാം യുപിഎ സർക്കാർ അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, സർക്കാരും ഇടതുപക്ഷവും തമ്മിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഏകോപനത്തിൽ സീതാറാം യെച്ചൂരി പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. കോൺഗ്രസിലെ ജയറാം രമേശിനൊപ്പം ചേർന്ന് യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ പൊതുമിനിമം പരിപാടി (Common Minimum Programme) തയ്യാറാക്കുന്നതിൽ യെച്ചൂരി പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി വിവിധ സ്രോതസ്സുകൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ പരിപാടി സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തിനും ഗ്രാമീണ തൊഴിലിനും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും മറ്റ് ജനക്ഷേമ നടപടികൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകി. ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മഹാത്മാഗാന്ധി ദേശീയ ഗ്രാമീണ തൊഴിലുറപ്പ് നിയമം (MGNREGA) 2005-ൽ നിലവിൽ വന്നു. നിയമത്തിന്റെ രൂപീകരണവും പാസാക്കലും ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം ഇടപെടലിന്റെ ഫലമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും, യുപിഎ സർക്കാരിനുമേൽ ഇടതുപക്ഷം ചെലുത്തിയ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ സമ്മർദത്തിലും നയചർച്ചകളിലും യെച്ചൂരി സജീവ പങ്കാളിയായിരുന്നു. ഗ്രാമീണ ദരിദ്രർക്ക് തൊഴിൽ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ പിന്നീട് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സാമൂഹികസുരക്ഷാ പദ്ധതികളിലൊന്നായി MGNREGA മാറി. അതുപോലെ, ആദിവാസി-വനാവകാശ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ദീർഘകാല പോരാട്ടവും വിവിധ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളും ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ സമ്മർദവും ഉൾപ്പെട്ട പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 2006-ൽ വനാവകാശ നിയമം (Forest Rights Act) നിലവിൽ വന്നത്. ഈ നിയമം വനപ്രദേശങ്ങളിൽ തലമുറകളായി ജീവിച്ചുവരുന്ന ആദിവാസി സമൂഹങ്ങളുടെയും മറ്റ് പരമ്പരാഗത വനവാസികളുടെയും അവകാശങ്ങൾക്ക് നിയമപരമായ അംഗീകാരം നൽകി.
കോവിഡ് കാലം: മകന്റെ വിയോഗവും ജനങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള ശബ്ദവും
2021-ലെ കോവിഡ് രണ്ടാം തരംഗം രാജ്യത്തെ നടുക്കിയപ്പോൾ, യെച്ചൂരിയുടെ കുടുംബത്തെയും ആ ദുരന്തം ബാധിച്ചു. 2021 ഏപ്രിൽ 22-ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്തമകൻ ആശിഷ് യെച്ചൂരി, 34, കോവിഡ് ബാധിച്ച് ഗുരുഗ്രാമിലെ മേദാന്ത ആശുപത്രിയിൽ അന്തരിച്ചു. ജൂൺ 9-ന് 35-ാം പിറന്നാൾ ആഘോഷിക്കാനിരിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.ആശിഷ് ഒരു മാധ്യമപ്രവർത്തകനായിരുന്നു. ചെന്നൈയിലെ ഏഷ്യൻ കോളേജ് ഓഫ് ജേണലിസത്തിൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ അദ്ദേഹം ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ, NewsLaundry തുടങ്ങിയ മാധ്യമ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. മകന്റെ വിയോഗം അറിയിച്ചുകൊണ്ട് യെച്ചൂരി സാമൂഹ്യമാധ്യമത്തിൽ പങ്കുവെച്ച കുറിപ്പ് ഏറെ ഹൃദയസ്പർശിയായിരുന്നു. മകനെ ചികിത്സിച്ച ഡോക്ടർമാർ, നഴ്സുമാർ, ആരോഗ്യപ്രവർത്തകർ, ശുചീകരണ തൊഴിലാളികൾ തുടങ്ങി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചികിത്സയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാവർക്കും അദ്ദേഹം നന്ദി രേഖപ്പെടുത്തി. സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യക്തിഗത ദുഃഖങ്ങളിലൊന്നിനെ അഭിമുഖീകരിച്ചിരുന്ന ആ സമയത്തും പൊതുജീവിതത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടപെടലുകൾ നിലച്ചില്ല. കോവിഡ് കാലത്ത് തൊഴിൽ നിയമങ്ങളിൽ വരുത്തിയ ഇളവുകളെയും തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന നടപടികളെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായി വിമർശിച്ചു. കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികൾക്ക് അടിയന്തര സർക്കാർ സഹായം നൽകണമെന്നും ദരിദ്രർക്ക് നേരിട്ടുള്ള പണസഹായവും സൗജന്യ ഭക്ഷ്യധാന്യവും ഉറപ്പാക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു.
2020 ജൂൺ 16-ന് സിപിഐ(എം) രാജ്യവ്യാപകമായി പ്രതിഷേധ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ദരിദ്രർക്ക് അടിയന്തര ക്യാഷ് ട്രാൻസ്ഫറും സൗജന്യ ഭക്ഷ്യധാന്യവും ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 2021 ഏപ്രിലിൽ, കോവിഡ് രണ്ടാം തരംഗം രൂക്ഷമായ സമയത്ത്, പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്ക് യെച്ചൂരി കത്തെഴുതി. രാജ്യത്ത് തടസ്സമില്ലാത്ത ഓക്സിജൻ വിതരണം ഉറപ്പാക്കണമെന്നും എല്ലാവർക്കും സൗജന്യവും സാർവത്രികവുമായ കോവിഡ് വാക്സിനേഷൻ നടപ്പാക്കണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പാൻഡെമിക്കിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അധികാര കേന്ദ്രീകരണവും ഫെഡറൽ തത്വങ്ങളുടെ ദുർബലപ്പെടുത്തലും നടക്കുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയമായി വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വന്തം കുടുംബത്തെ തന്നെ തകർത്ത മഹാദുരന്തത്തിനിടയിലും സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം പിന്മാറിയില്ലെന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വശമായിരുന്നു.
വിയോഗം: ഒരു യുഗത്തിന്റെ അവസാനം
2024 ഓഗസ്റ്റ് 19-ന് ന്യൂമോണിയയെ തുടർന്ന് സീതാറാം യെച്ചൂരിയെ ഡൽഹിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ (എയിംസ്) പ്രവേശിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് ഗുരുതരമായ ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ അണുബാധയെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗത്തിൽ ചികിത്സയിലായിരുന്നു. 2024 സെപ്റ്റംബർ 12-ന്, 72-ാം വയസ്സിൽ, അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. എയിംസ് അധികൃതർ സ്ഥിരീകരിച്ചതനുസരിച്ച് ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് 3:05-നായിരുന്നു അന്ത്യം.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണവാർത്ത ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയരംഗത്ത് വലിയ ദുഃഖം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഒരു പ്രമുഖ നേതാവെന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, വിവിധ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളിലെ നേതാക്കളുമായി സംവദിക്കാനും ആശയവ്യത്യാസങ്ങൾക്കിടയിലും രാഷ്ട്രീയ സംഭാഷണം നിലനിർത്താനും കഴിവുള്ള നേതാവെന്ന നിലയിലും യെച്ചൂരി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം കുടുംബം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം മൃതദേഹം വൈദ്യശാസ്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ഗവേഷണത്തിനുമായി എയിംസിന് കൈമാറി. ജീവിതകാലത്ത് സമൂഹത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് ശേഷം സ്വന്തം ശരീരം പോലും വൈദ്യശാസ്ത്ര പഠനത്തിനായി സമർപ്പിച്ച തീരുമാനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദർശനത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രതിഫലനമായി കാണാം.
ഒരു വലിയ മനുഷ്യൻ
സീതാറാം യെച്ചൂരിയുടെ ജീവിതം അധികാരത്തിന്റെയോ പദവിയുടെയോ പിന്നാലെയുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ യാത്ര മാത്രമായിരുന്നില്ല. വിദ്യാർഥി രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ച ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളോടും സാമൂഹികനീതിയോടും ജനങ്ങളോടുമുള്ള രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബദ്ധതയുടെ യാത്രയായിരുന്നു. അടിയന്തരാവസ്ഥയിലെ ഒളിവുജീവിതവും അറസ്റ്റും, ജെഎൻയുവിലെ വിദ്യാർഥി സമരങ്ങളും, ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്കു മുന്നിൽ തന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാട് തുറന്നുപറഞ്ഞ ധൈര്യവും, ഒന്നാം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ കാലത്തെ നയചർച്ചകളിലെ ഇടപെടലുകളും, കോവിഡ് മഹാമാരിക്കാലത്തെ ജനകീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ശബ്ദവും—അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത അധ്യായങ്ങളാണ്. സ്വന്തം മൂത്തമകനെ കോവിഡ് ബാധിച്ച് നഷ്ടപ്പെട്ട വ്യക്തിഗത ദുഃഖത്തിനിടയിലും ജനങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉന്നയിക്കാൻ അദ്ദേഹം തുടർന്നു. അവസാനമായി, സ്വന്തം ശരീരം പോലും വൈദ്യശാസ്ത്ര പഠനത്തിനായി സമർപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സീതാറാം യെച്ചൂരിയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവെന്ന ഒറ്റ വിശേഷണത്തിൽ ഒതുക്കുക പ്രയാസമാണ്. ജനാധിപത്യത്തിനും സാമൂഹികനീതിക്കും മാനവികതയ്ക്കും വേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്തിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ജീവിതമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. അധികാരത്തിനു മുന്നിൽ തലകുനിക്കാതെ തന്റെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിന്ന ആ നേതാവിന്റെ ജീവിതം ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു അധ്യായമായി തുടരും.
സീതാറാം യെച്ചൂരി - ജനാധിപത്യത്തിന്റെയും മാനവികതയുടെയും മൂല്യങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഓർമ്മ കൂടിയാണ്.
