റഫി സാബ് : നിലക്കാത്ത മധുര സംഗീതം

 

റഫി സാബ് : നിലക്കാത്ത മധുര സംഗീതം

ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനത്തിന്റെ കനത്ത നിഴലിൽ, രക്തവും തീജ്വാലകളും ഇടംപിടിച്ച ആ ചരിത്ര നാഴികക്കല്ലിൽ, ഒരു യുവ ശബ്ദം പാകിസ്താനിലെ ലാഹോറിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയുടെ മുംബൈയിലേക്ക് ദേശാന്തരം ചെയ്തു. അമൃതസറിന്റെ മണ്ണിൽ വേരുകളുള്ള ആ യുവാവിന്, വിഭജനത്തിന്റെ വേദന സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കുടുംബവും സ്വപ്നങ്ങളും തിരികെ വിട്ട്, പുതിയൊരു ജന്മഭൂമിയിൽ കാലുകുത്തിയ ആ സംഗീതജ്ഞൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ആ വിങ്ങലിനെയും പ്രവാസത്തിന്റെ ഏകാന്തതയെയും തന്റെ ഗാനങ്ങളുടെ ഈണത്തിൽ അലിയിച്ചു. 

ആ യുവാവാണ് മുഹമ്മദ് റഫി. ഒരു ശബ്ദത്തിന് എങ്ങനെ ഇത്രയധികം വികാരങ്ങളെ തഴുകാനാകും എന്ന് അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന, ആത്മാവിന്റെ തന്ത്രികൾ മീട്ടുന്ന ആ ദിവ്യസ്വരത്തിന് മുന്നിൽ നമ്മൾ ഇന്നും നിശബ്ദരാകുന്നു.

ഒരിക്കൽ പഞ്ചാബിലെ ലാഹോറിൽ, ഉച്ചഭാഷിണി തകരാറിലായ ഒരു സംഗീത പരിപാടിയിൽ, മൈക്കില്ലാതെ താൻ പാടണമെന്ന് നിർബന്ധം പിടിച്ച ആ പതിനഞ്ചുകാരൻ, സദസ്സിനെ അമ്പരപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശബ്ദം വിടർത്തി. ആ മാന്ത്രിക നിമിഷത്തിന് സാക്ഷിയായിരുന്നു സ്വയം ഇതിഹാസമായ കുന്ദൻലാൽ സൈഗാൾ. എന്നാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ ചുഴലിക്കാറ്റ് വീശിയടിച്ചപ്പോൾ, ആ പ്രതിഭയെ അതിന്റെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയനാക്കി. രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ പിളർന്നുപോയ മണ്ണിൽ, റഫി തന്റെ പഴയ ഓർമ്മകളെയും ആദ്യകാല സ്വപ്നങ്ങളെയും പാകിസ്താനിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ തിരക്കേറിയ നഗരിയായ ബോംബെയിൽ തന്റെ പുതിയ പാത തീർത്തു. ആ ദുരന്തത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിന് അതീതമായ ഉരുക്കുബലം ലഭിച്ചത്. ദേശവിഭജനത്തിന്റെ വേദന തന്റെ രക്തത്തിൽ അറിഞ്ഞ ആ ശബ്ദത്തിന്, പിന്നീട് പാടിയ ഓരോ വിരഹഗാനത്തിലും ആ അനുഭവത്തിന്റെ സ്പർശമുണ്ടായിരുന്നു.

ഇന്ത്യ-പാക് അതിർത്തികൾ രക്തത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും വരകൾ വരച്ചപ്പോഴും, റഫിയുടെ ശബ്ദം ആ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് പറന്നു. ഹിന്ദിയിലും ഉർദുവിലും പാടിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങൾ രണ്ടു രാജ്യങ്ങളിലും ഒരുപോലെ പ്രിയങ്കരങ്ങളായി. പ്രണാമത്തിന്റെ ഊഷ്മളത മുതൽ പ്രണയത്തിന്റെ തീവ്രത വരെ, വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ആഴങ്ങൾ മുതൽ ആനന്ദത്തിന്റെ മധുരം വരെ, ഓരോ ഭാവത്തെയും മനുഷ്യസഹജമായി ഉൾക്കൊണ്ട റഫി, രണ്ടു രാജ്യങ്ങളുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇടംനേടി. 'ചൗദ്വീം കാ ചാന്ദ്' പോലുള്ള ഗാനങ്ങളിലെ അലൗകികതയോ, 'ലിഖേ ജോ ഖത് തുഝെ' പോലുള്ള ഗാനങ്ങളിലെ ദ്രവിപ്പിക്കുന്ന സംഗീതമോ, 'ആജ് മോസം ബഡാ ബേയ്മാൻ ഹേ' എന്ന ഗാനത്തിലെ വിഷാദമോ, എല്ലാം ആ വിഭജനത്തിന്റെ വേദനയാൽ കൂടുതൽ തീക്ഷ്ണമായിരുന്നു. ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ പാരമ്പര്യവും ഉർദു ഗസലുകളുടെ തനിമയും തന്റെ ശബ്ദത്തിൽ സംയോജിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം, രണ്ടു രാജ്യങ്ങളുടെയും വേർപിരിഞ്ഞ സംസ്കാരത്തെ പാലമിട്ടു ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രതീകമായി മാറി.

1980 ജൂലൈ 31-ന്, ഹൃദയാഘാതത്തെത്തുടർന്ന് ആ ജീവൻപറ്റുന്ന ശബ്ദം നിശബ്ദമായപ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിലാണ്ടു. ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ അന്ത്യമായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം തീർത്ത ആ അനശ്വര രചനകൾ ചരിത്രത്തിന്റെ ഓരോ ഏടിലും ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികൾ മനുഷ്യരെ പിരിച്ചുവിട്ടപ്പോൾ, മുഹമ്മദ് റഫി എന്ന കലാകാരൻ തന്റെ ശബ്ദംകൊണ്ട് ആ വിടവുകൾ നികത്തി. 1967-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച പത്മശ്രീ പോലുള്ള ബഹുമതികൾ ആ പ്രതിഭയുടെ നിസ്സാര തെളിവുകൾ മാത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാട്ടുകൾ കേൾക്കുമ്പോഴെല്ലാം, ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന്റെ കണ്ണികൾ ലയിച്ചുപോകുന്ന ഒരു ലോകത്തിലേക്കാണ് നമ്മൾ യാത്ര ചെയ്യുന്നത്. വിഭജനത്തിന്റെ മുറിവേറ്റ ആത്മാക്കൾക്ക് സാന്ത്വനമേകാൻ ആ ശബ്ദത്തിനു കഴിഞ്ഞു - അതാണ് മുഹമ്മദ് റഫി സാബിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പൈതൃകം. അദ്ദേഹം മറഞ്ഞിട്ട് നാലു പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷവും, ഓരോ പാട്ടും നമ്മെ ആശ്ലേഷിക്കുമ്പോൾ, ആ ശബ്ദം ഒരിക്കലും വിഭജിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും, അത് മുഴുവൻ മനുഷ്യകുലത്തിന്റേതുമാണെന്നും നമുക്ക് ബോധ്യമാകുന്നു. ഓരോ ജൂലൈ 31-നും, ആ അനശ്വര ഗായകനെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈണത്തിൽ മിടിക്കുന്നു.

ലാൽജി പാണ്ടെ ( അഞ്ചാൻ ) എഴുതി ലക്ഷ്മിക്കാന്ത് പ്യാരേലാൽ സംഗീതം നൽകി 

അസീസ് സാബ് പാടിയ ക്രോധ് എന്ന ചലച്ചരത്തിലെ ഗാനം  

ഇങ്ക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്

 ഇങ്ക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്..

അഭിജിത് ദീപ്കെ യോട്  ഒരു റിപ്പോട്ടർ നിങ്ങളെന്തിനാണ് ചില പ്രത്യേക മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴക്കുന്നത് എന്ന് കുറ്റപെടുത്തുമ്പോൾ,  ദീപ്കെ തിരിച്ചു ഏതു മുദ്രാവാക്യം എന്ന് ചോദിക്കുന്നുണ്ട്. അപ്പോൾ ആ റിപ്പോട്ടർ പറയുന്നത്  'ഇങ്ക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്' എന്ന മുദ്രാവാക്യം ആണെന്ന്... അത് കേട്ട് ദീപ്കെ  കൗതുകത്തോടെ ചിരിക്കുന്നുണ്ട്..ചരിത്രം അറിയുന്നവർ ആ ചിരിയുടെ അർത്ഥം  കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ടാകും ....

പറയാൻ പോകുന്നത് ഇങ്ക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ് എന്ന മുദ്രാവാക്യത്തെ കുറിച്ച് തന്നെയാണ് ...

ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രതാപകരവും വികാരനിർഭരവുമായ മുദ്രാവാക്യങ്ങളിലൊന്നാണ് 'ഇങ്കുലാബ് സിന്ദാബാദ്'  ഉറുദു-ഹിന്ദി ഭാഷയിൽ 'വിപ്ലവം ജയിക്കട്ടെ' (Long Live the Revolution) എന്നർത്ഥമുള്ള ഈ മുദ്രാവാക്യം, കേവലമൊരു രാഷ്ട്രീയ ആഹ്വാനമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയുടെ സ്വപ്നം കൂടിയായിരുന്നു. 1921-ൽ അഹമ്മദാബാദിൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച്, പ്രശസ്ത ഉറുദു കവിയും സ്വാതന്ത്ര്യ സമര സേനാനിയുമായിരുന്ന മൗലാനാ ഹസ്രത്ത് മൊഹാനി (Maulana Hasrat Mohani) ആണ് ഈ മുദ്രാവാക്യം ആദ്യമായി മുന്നോട്ട് വച്ചത്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണ സ്വരാജ്യം  ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടായിരുന്നു അദ്ദേഹം ഇത് ഉയർത്തിയത്. ഇന്ത്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ (CPI) സ്ഥാപക അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളും 1925-ലെ കാൺപൂർ സമ്മേളനത്തിന്റെ മുഖ്യ സംഘാടകനുമായിരുന്നു മൊഹാനി. 'ഇഷ്തിരാകി മോമിൻ' (Communist Muslim) എന്ന് സ്വയം വിളിച്ച അദ്ദേഹം, 1917-ലെ റഷ്യൻ ബോൾഷെവിക് വിപ്ലവത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നു. അതിനാൽ, ഈ മുദ്രാവാക്യത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവ് തന്നെ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവകാരിയായിരുന്നു എന്നത് ചരിത്രസത്യമാണ്.

ഈ മുദ്രാവാക്യത്തെ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ മുദ്രാവാക്യമാക്കി മാറ്റിയത് ഭഗത് സിംഗും സഖാക്കളുമാണ്. 1929 ഏപ്രിൽ 8-ന് ഡൽഹി സെൻട്രൽ അസംബ്ലിയിൽ ഭഗത് സിങ്ങും ബടുകേശ്വർ ദത്തും  ബോംബെറിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ആദ്യമായി ഈ മുദ്രാവാക്യം ഉച്ചത്തിൽ മുഴക്കി. തുടർന്ന് 1929 ജൂണിൽ ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയിൽ നടന്ന വിചാരണയ്ക്കിടെ അവർ ഇത് ആവർത്തിച്ചു. ഇതോടെ കോടതിമുറ്റത്ത് ഉയർന്ന ആദ്യ വിപ്ലവ മുദ്രാവാക്യം എന്ന ഖ്യാതിയും ഇതിന് ലഭിച്ചു. ഭഗത് സിങ്ങിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വിപ്ലവം  ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുക മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മുതലാളിത്തവും ജന്മി സമ്പ്രദായവും  സാമൂഹിക അസമത്വവും ഇല്ലാത്ത ഒരു പുതിയ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമൂഹം  സ്ഥാപിക്കുക കൂടിയായിരുന്നു. ലെനിൻ, മാർക്സ്, ട്രോട്സ്കി എന്നിവരുടെ ആശയങ്ങളിൽ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട അവർ, ഈ മുദ്രാവാക്യത്തെ വർഗ്ഗസമരത്തിന്റെ ആഹ്വാനമായി കണ്ടു.

'ഇങ്ക്വിലാബ് സിന്ദാബാദ്' കേവലം ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല; വലതുപക്ഷത്തിനും ഇടതുപക്ഷത്തിനും അതീതമായ, ഏത് വിപ്ലവകരമായ മാറ്റത്തെയും  അംഗീകരിക്കുന്ന ഒരു ജീവനുള്ള പൈതൃകമാണ്. എങ്കിലും, ഇന്ത്യയിൽ ഈ മുദ്രാവാക്യത്തിന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്, സോഷ്യലിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായി ഏറ്റവും ശക്തമായ രക്തബന്ധമുണ്ട്. ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവകാരിയുടെ സൃഷ്ടിയായി ആരംഭിച്ച്, ഭഗത് സിങ്ങിന്റെ രക്തസാക്ഷിത്വത്തിലൂടെ ജനഹൃദയങ്ങളിൽ ഇടം നേടിയ ഈ മുദ്രാവാക്യം, സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക പരിവർത്തനത്തിന്റെ  പ്രതീകമായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.

പിൻകുറിപ്പ് : 

ഒരു മനുഷ്യനെ അടയാളപ്പെടുത്തേണ്ടത് ആ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്.. സ്വവിചിന്തനത്താൽ ആർജിച്ചെടുത്ത ഒരു മനുഷ്യന്റെ ബോധ്യങ്ങൾ,  സാമൂഹിക വ്യവഹാരങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്ന രീതികൾ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് അയാളുടെ പ്രസക്തി.. 

1905 ബംഗാൾ വിഭജന ശേഷം,  ആ വിഭജനത്തെ അനുകൂലിച്ച് (ദേശീയ രാഷ്ട്രീയതിന്റെ  ചാലക ശക്തി ആയിരുന്ന 'അന്നത്തെ' കോൺഗ്രസ്‌ വിഭജനത്തെ എതിർത്തിരുന്നു ) 1906 ഇന്റെ അവസാന മണിക്കൂറുകളിൽ രൂപം കൊണ്ട ഒരു പ്രസ്ഥാനം , പിന്നീട്ടുള്ള  നാലു പതിറ്റാണ്ട് പാടിപറഞ്ഞിരുന്ന മുഴുവൻ സമുദായ സ്നേഹ പ്രദർശനകളും ആദർശങ്ങളും അധികാരത്തിനായി റാഡിക്ലിഫ്ഫിന്റെ പേനത്തുമ്പിൽ പണയം വെച്ചപ്പോൾ മൊഹാനി അത്യുച്ചത്തിൽ അതിനെതിരെ നിലകൊണ്ടു. മറ്റുള്ളവരെല്ലാം അതിർത്തി കടന്നു അധികാരകസേരകളിലേക്ക് കയറി പോയപ്പോൾ അതിർത്തിക്കിപ്പുറം രാജ്യത്തോട് കൂറ് കാണിച്ച പാവങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞു വെക്കുകയായിരുന്നു മൊഹാനി...

രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ രൂപീകരണ സമയം അതിൽ നിരന്തരം ഇടപ്പെട്ട് ബാക്കിയായവരുടെ അസ്തിത്വത്തിനായി  പോരാടുകയയായിരുന്നു ആ മനുഷ്യൻ.

സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചു നാല് വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സ്വന്തമായി ഒന്നും സംമ്പാദിക്കാതെ ഒരു ഫക്കീറായാണ് ആ മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞത്...

ഒരു ഓർമ കൂടി 

ഈ അടുത്ത് ചില സ്വതവാദികൾ ആ മനുഷ്യന്റെ ചിത്രം അവരുടെ ആളെന്നപോൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ  ദീപ്കെ ചിരിച്ച അതെ ചിരിയാണ് മനസ്സിൽ വന്നത്..

ഒപ്പം..

ചുപ്കെ ചുപ്കെ രാത് ദിൻ 

ആംസൂ ബഹാനാ യാദ് ഹേ.. 

എന്ന മനോഹര ഗസൽ ഹസ്രത് മൊഹാനി യുടെ തൂലികയിൽ നിന്നാണ് പിറന്നത്.

ഗുലാം അലി സാബിന്റെ ശബ്ദത്തോടൊപ്പം ആ പ്രണയ നൊമ്പരം  ലോകം അവസാനിക്കുവോളം ഇവിടെ ഈ അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഉണ്ടാകും..

Feild medal 2026

 ഫീൽഡ് മെഡൽ 2026

ഗണിതശാസ്ത്രലോകത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബഹുമതികളിലൊന്നാണ് ഫീൽഡ്സ് മെഡൽ (Fields Medal). ഇതിനെ പലപ്പോഴും ഗണിതത്തിന്റെ നോബൽ സമ്മാനം (Nobel Prize of Mathematics) എന്നു വിളിക്കാറുണ്ട്. 2026 ലെ ജേതാക്കളെക്കുറിച്ചറിയുന്നതിന് മുമ്പ്, ഈ പുരസ്കാരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് ഒന്ന് കടന്നുപോകാം.

കനേഡിയൻ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജോൺ ചാൾസ് ഫീൽഡ്സിന്റെ സ്മരണാർത്ഥമാണ് ഫീൽഡ്സ് മെഡൽ ഏർപ്പെടുത്തിയത്. 1924 ലെ ഇന്റർനാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് മാത്തമറ്റീഷ്യൻസിൽ (International Congress of Mathematicians - ICM) അദ്ദേഹം സമാഹരിച്ച ഫണ്ടിൽ നിന്നാണ് ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. ആദ്യ ഫീൽഡ്സ് മെഡൽ 1936 ലാണ് നൽകിയത്. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന് ഇത് നിർത്തിവച്ചെങ്കിലും 1950 മുതൽ ഓരോ നാലു വർഷത്തിലും, ഐസിഎമ്മിന് അനുസൃതമായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിത്തുടങ്ങി.

ഈ പുരസ്കാരത്തിന് ചില പ്രത്യേക നിബന്ധനകളുണ്ട്. പുരസ്കാര ലഭിക്കുന്ന വർഷത്തെ ജനുവരി ഒന്നിന് നാൽപ്പത് വയസ്സിൽ താഴെ പ്രായമുള്ളവർക്ക് മാത്രമേ ഇതിന് അർഹതയുള്ളൂ. ഓരോ തവണയും രണ്ടു മുതൽ നാലു വരെ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർക്കാണ് ഇത് നൽകാറുള്ളത്. സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുള്ള മെഡലിൽ ഗ്രീക്ക് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആർക്കിമിഡീസിന്റെ മുഖവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു ഉദ്ധരണിയും ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2006 മുതൽ പതിനയ്യായിരം കനേഡിയൻ ഡോളറാണ് സമ്മാനത്തുകയായി നൽകുന്നത്. 2014 ൽ മറിയം മിർസാഖാനി (Maryam Mirzakhani) ആദ്യ വനിതയായും 2022 ൽ മറീന വ്യാസോവ്സ്ക (Maryna Viazovska) രണ്ടാമത്തെ വനിതയായും ഫീൽഡ്സ് മെഡൽ നേടി.

2026 ജൂലൈ 23 ന് അമേരിക്കയിലെ ഫിലാഡെൽഫിയയിൽ വച്ച് നടന്ന ഇന്റർനാഷണൽ കോൺഗ്രസ് ഓഫ് മാത്തമറ്റീഷ്യൻസിലാണ് ഈ വർഷത്തെ ജേതാക്കളെ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഷിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിലെ യു ഡെങ് (Yu Deng), ന്യൂയോർക്ക് സർവകലാശാലയിലെയും ഫ്രാൻസിലെ ഐഎച്ച്ഇഎസിലെയും ഹോങ് വാങ് (Hong Wang) എന്നിവർ 1982 ന് ശേഷം ഈ പുരസ്കാരം നേടുന്ന ആദ്യ ചൈനീസ് പൗരന്മാരായി മാറി. ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലെ സൂക്ഷ്മതല (microscopic) സിദ്ധാന്തങ്ങളെ സ്ഥൂലതല (macroscopic) പ്രതിഭാസങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ബോൾട്ട്സ്മാൻ സമവാക്യം (Boltzmann equation) കർശനമായി ഉരുത്തിരിച്ചെടുത്തതിനാണ് യു ഡെങ് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത്. അരനൂറ്റാണ്ടിലേറെ പഴക്കമുള്ള കക്കയ ഊഹം (Kakeya conjecture) പരിഹരിച്ച ഹോങ് വാങ്, ഫീൽഡ്സ് മെഡലിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ പുരസ്കാരം നേടുന്ന മൂന്നാമത്തെ വനിതയും 2026 ലെ ജേതാക്കളിൽ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആളുമാണ്.

സ്റ്റോണി ബ്രൂക്ക് സർവകലാശാലയിലെ ജോൺ പാർഡൻ (John Pardon), ടൊറന്റോ സർവകലാശാലയിലെ ജേക്കബ് സൈമർമാൻ (Jacob Tsimerman) എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ട് ജേതാക്കൾ. ടോപ്പോളജി (Topology), ജ്യാമിതി (Geometry) മേഖലകളിലെ ദശാബ്ദങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിച്ചതിനും കെട്ടുകളുടെ വികൃതത (knot distortion) എങ്ങനെ അവയുടെ സങ്കീർണ്ണതയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നുവെന്നുള്ള പഠനത്തിനുമാണ് ജോൺ പാർഡൻ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത്. ബീജഗണിത ജ്യാമിതിയിൽ (algebraic geometry) ശക്തമായ പുതിയ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതിനാണ് ജേക്കബ് സൈമർമാന് ഈ ബഹുമതി ലഭിച്ചത്. 2026 ലെ ഫീൽഡ്സ് മെഡൽ ചരിത്രപരമായി പ്രധാനപ്പെട്ടതാകുന്നത് രണ്ട് ചൈനീസ് പൗരന്മാരും മൂന്നാമതൊരു വനിതയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടതിനാലാണ്..

വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ: പോരാട്ടത്തിൻ്റെ നൂറ്റാണ്ട്

 

ഒരു പട്ടിണിക്കുട്ടി, ജാതിവെറിക്കു മുന്നിൽ ഇരുമ്പു ചങ്ങല കെട്ടി നിന്ന കൗമാരക്കാരൻ, എഴുത്തറിവില്ലാത്ത പാവങ്ങളെ ഉണർത്തിയ വിപ്ലവകാരി, മർദ്ദനത്തിനിടയിൽ ബയണറ്റ് കുത്തേറ്റിട്ടും ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവന്ന യോദ്ധാവ്, 83-ാം വയസ്സിൽ മുഖ്യമന്ത്രിയായ കർമ്മയോഗി – അതാണ് വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ. നൂറ്റാണ്ടു കണ്ട കേരളം, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജീവിതത്തിലൂടെയാണ് ആത്മാഭിമാനത്തിൻ്റെയും പ്രതിരോധത്തിൻ്റെയും പാഠങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ടത്.

1923-ൽ ആലപ്പുഴ പറവൂരിലെ കർഷകത്തൊഴിലാളി കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അച്യുതാനന്ദൻ്റെ ബാല്യം ദുരിതത്തിൻ്റെ നരകമായിരുന്നു. അമ്മ വസൂരിക്ക് മരിച്ചു, അച്ഛൻ മരിച്ചു, നാലു മക്കളും അനാഥരായി. എന്നിട്ടും ആ പാവപ്പെട്ട കുട്ടി വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി കൊതിച്ചു. എന്നാൽ സവർണ കുട്ടികൾ അവനെ തടഞ്ഞു: "താണ ജാതിക്കാർക്ക് പഠിക്കാനല്ല." അപ്പോഴാണ് അച്ഛൻ്റെ ഉപദേശം – അരഞ്ഞാണം കെട്ടി, തടുക്കാൻ വരുന്നവരെ നേരിടാൻ പറഞ്ഞു. ആ അരഞ്ഞാണം അച്യുതാനന്ദൻ്റെ ആദ്യ ആയുധമായി. അതു തന്നെയായിരുന്നു തുടക്കം – ജാതിക്കും അധികാരത്തിനും എതിരെയുള്ള ആജീവനാന്ത സമരത്തിൻ്റെ.

വിദ്യാഭ്യാസം ഏഴാം ക്ലാസിൽ നിലച്ചു. പണിസംഘടിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി തയ്യൽതൊഴിലാളിയായി. അവിടെയാണ് സ്വാതന്ത്ര്യസമരചർച്ചകൾ കേട്ട് രാഷ്ട്രീയം ഹൃദയത്തിലേറ്റിയത്. സഖാവ് പി. കൃഷ്ണപിള്ള അദ്ദേഹത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. പ്രായം തടസ്സമായില്ല. 1940-കളിൽ ആലപ്പുഴയിലെ കയർത്തൊഴിലാളികളെയും കർഷകത്തൊഴിലാളികളെയും സംഘടിപ്പിച്ചു. കൂട്ടനാട്ടിലെ നെൽപ്പാടങ്ങളിൽ അവൻ എത്തി, അവിടുത്തെ അടിമകളെ ബോധവൽക്കരിച്ചു. "താങ്കൾക്കും അവകാശമുണ്ട്" എന്ന ആദ്യത്തെ സന്ദേശം അവർക്ക് കിട്ടിയത് അച്യുതാനന്ദൻ്റെ ചുണ്ടിൽ നിന്നാണ്.

1946-ലെ പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം ചരിത്രമായി. ദിവാൻ്റെ പട്ടാളം നടത്തിയ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്കിടെ, അച്യുതാനന്ദൻ ഒളിവിലായിരുന്നു. പിടിയിലായപ്പോൾ, പോലീസ് അദ്ദേഹത്തെ ബയണറ്റ് കൊണ്ട് കാലിൽ കുത്തി, ക്രൂരമായി മർദ്ദിച്ചു. രക്തം വാർന്നു, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു. മരിച്ചുവെന്ന് കരുതി അവർ അദ്ദേഹത്തെ ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ഒരു കള്ളൻ കോവാലൻ അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിച്ചു, ആശുപത്രിയിൽ എത്തിച്ചു. അത് രണ്ടാം ജന്മം. അവിടെ നിന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചുവന്നത് മരണത്തെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

പിന്നീടുള്ള ദശകങ്ങൾ പാർട്ടിയ്ക്കുള്ളിലും പുറത്തും നിരന്തര പോരാട്ടം. തിരുവിതാംകൂർ ട്രേഡ് യൂണിയൻ സമരങ്ങളുടെ മുഖ്യ ശില്പി. 1958-ലെ ദേവികുളം ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സംഘാടനവിരുത് കോൺഗ്രസിൻ്റെ കാമരാജ്, ഇന്ദിരാഗാന്ധി തുടങ്ങിയവരെപ്പോലും അമ്പരപ്പിച്ചു. അത് പാർട്ടിയുടെ നിലനിൽപ്പിന് നിർണായകമായി. 1964-ൽ പാർട്ടി പിളർന്നപ്പോൾ അച്യുതാനന്ദൻ സിപിഐഎമ്മിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.1980-ൽ ഇ.കെ. നായനാർ മുഖ്യമന്ത്രിയായപ്പോൾ അദ്ദേഹം സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായി.

 2001-ൽ, 78-ാം വയസ്സിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായപ്പോൾ. മിക്കവരും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം അവസാനിച്ചുവെന്നു കരുതി. എന്നാൽ അച്യുതാനന്ദൻ ഒരു പുതിയ പോരാട്ടത്തിന് ഒരുങ്ങി. അഴിമതിക്കെതിരെ, പാരിസ്ഥിതിക വിനാശത്തിനെതിരെ, ഭൂമിയേറ്റങ്ങൾക്കെതിരെ അദ്ദേഹം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇറങ്ങി. മണ്ണും മനുഷ്യനും രക്ഷപ്പെടുത്താനുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആർത്തനാദം കേരളത്തിലെ തെരുവുകളിൽ മുഴങ്ങി. "കേരളത്തിന് വേണ്ടി വി.എസ്." എന്ന മുദ്രാവാക്യം ഉയർന്നു. ആ ജനസമ്മർദ്ദത്തിനു മുന്നിൽ പാർട്ടി തലവനാകേണ്ടിവന്നു. 2006-ൽ, 83-ാം വയസ്സിൽ, വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ കേരളത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി.ആ ഭരണം പണത്തിനും അധികാരത്തിനും വഴങ്ങാത്ത ധാർമ്മികതയുടെ മാതൃകയായി. അഴിമതിരഹിതമായ ഭരണം, സുതാര്യത, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം – അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മുഖ്യമന്ത്രിപദം അതിനായി നിലകൊണ്ടു. 2011-ൽ വീണ്ടും മത്സരിച്ച് ജയിച്ചു. 2015-ൽ അരുവിക്കര ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിൻ്റെ നിർദ്ദേശം ലംഘിച്ച് ടി.പി. ചന്ദ്രശേഖരൻ്റെ വീട്ടിലെത്തി, അക്രമത്തിനെതിരെ നിലപാടെടുത്തു.

2016-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹം എൽഡിഎഫിൻ്റെ പ്രചാരണ മുഖമായിരുന്നു. 93-ാം വയസ്സിലും അദ്ദേഹം ഓട്ടോറിക്ഷയിൽ കയറി വോട്ട് തേടി. കേരളത്തിലെ ജനത അദ്ദേഹത്തെ ആരാധിച്ചു. 2025 ഇൽ , 102-ാം വയസ്സിൽ, അദ്ദേഹം യാത്രയായി. അന്ന് കേരളമാസകലം "കണ്ണൂര് കരളേ വി.എസ്." എന്ന മുദ്രാവാക്യം ഉയർന്നു – കണ്ണീരിലും ആവേശത്തിലും.

വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല; അദ്ദേഹം കേരളത്തിൻ്റെ മനസ്സാക്ഷിയായിരുന്നു. പട്ടിണിയും ജാതിവെറിയും അഴിമതിയും അക്രമവും എല്ലാറ്റിനെയും നേരിട്ട യോദ്ധാവ്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജീവിതം പഠിപ്പിക്കുന്നു: വയസ്സ് ഒരു പരിധിയല്ല, തോൽവി ഒടുക്കമല്ല, ധാർമ്മികതയുടെ ശക്തിയിൽ അധികാരവും കീഴടങ്ങും. നൂറ്റാണ്ട് നീണ്ട ആ പോരാട്ടം – അതാണ് സഖാവ് അച്യുതാനന്ദൻ്റെ അമരത്വം.

ലുമുമ്പ : ചരിത്രത്തിലെ ചെന്താരകം

നിങ്ങൾ എത്ര പേർക്ക് ലുമുംബയെ അറിയാം??...

നിങ്ങൾ എത്ര പേർക്ക് ലുമുംബയെ അറിയാം??...

അറിയുന്നവർ എത്ര പേർ ഓർക്കുന്നു അദ്ദേഹത്തെ?...

ആരായിരുന്നു അദ്ദേഹം?"

               അഫ്രിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിൻ്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര ചരിത്രത്തിൽ, ഒരു നക്ഷത്രം പോലെ ഉദിച്ചുയർന്ന്, ഏതാനും മാസങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്രൂരമായി അണച്ചുകളയപ്പെട്ട ഒരു പേരാണ് പാട്രിസ് ലുമുംബ. കോംഗോ റിപ്പബ്ലിക്കിൻ്റെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയും പാൻ-ആഫ്രിക്കൻ പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ പ്രതീകവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ബെൽജിയൻ കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിനെതിരായ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നിലപാടും, സ്വതന്ത്രവും ഐക്യവുമുള്ള ഒരു കോംഗോയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള പോരാട്ടവും, ശീതയുദ്ധകാലത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെ ഇരുണ്ട രാഷ്ട്രീയ ഗൂഢാലോചനകൾക്ക് ഇരയാക്കുകയായിരുന്നു. ലുമുംബയുടെ ജീവിതവും മരണവും, കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൻ്റെ ധീരതയും, നവ-കൊളോണിയലിസത്തിൻ്റെ നിഷ്ഠൂരതയും ഒരുപോലെ വിളിച്ചോതുന്നു.

              1925-ൽ ബെൽജിയൻ കോംഗോയിലെ കസായ് പ്രവിശ്യയിൽ ജനിച്ച പാട്രിസ് ലുമുംബ, ആദ്യകാലത്ത് 'ഇവോലുവേ' (പാശ്ചാത്യ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ കറുത്തവർഗ്ഗക്കാരനായ മധ്യവർഗ്ഗക്കാരൻ) എന്ന നിലയിൽ, ബെൽജിയൻ-കോംഗോ സഹവർത്തിത്വത്തിന് വാദിച്ചിരുന്നു. 1956 അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തിരുന്ന പോസ്റ്റൾ ഡിപ്പാർട്മെൻറിൽ ഉണ്ടായ ഒരു മോഷണത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ കള്ള സാക്ഷികൾ വെച്ച് പ്രതി ചേർത്ത് ഒരു വർഷത്തോളം ജയിലിൽ കിടക്കേണ്ടി വന്നു ആ ആ കാലയളവു അദ്ദേഹത്തിന് പുതിയ ചിന്തകൾ നൽകി..അത് വരെ ബെൽജിയം അനുകൂലമായി ജീവിച്ചതിൽ നിന്നും വിഭിന്നമായി ചിന്തകൾ വഴിമാറി..പിന്നീട് 1958-ൽ, തൊട്ടു മുൻവശം സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയ ഘാനയിലെ അക്രയിൽ നടന്ന ഓൾ-ആഫ്രിക്കൻ പീപ്പിൾസ് കോൺഫറൻസ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ജീവിതത്തിലെ വഴിത്തിരിവായി. ക്വാമെ എൻക്രുമ, സെക്കു ടൂറെ, ഫ്രാൻ്റ്സ് ഫാനോൺ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര നേതാക്കളുമായുള്ള സമ്പർക്കം അദ്ദേഹത്തെ സമൂലവൽക്കരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മുൻനിര പങ്ക് മാത്രമല്ല, ആഫ്രിക്കൻ ഐക്യത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വേണ്ടി നടത്തിയ പ്രചോദനാത്മകമായ പ്രസംഗങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ദേശീയ പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ മുഖമാക്കി. "കോളനിവാദികൾ നമ്മെ വിഭജിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അവർക്ക് നമ്മെ ഭരിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനാണ്. നമുക്ക് നമ്മുടെ പക്വത തെളിയിക്കാം. നമുക്ക് സഹോദരങ്ങളെപ്പോലെ ജീവിക്കാം. സ്വാതന്ത്ര്യം നമ്മുടെ ജന്മാവകാശമാണ്." ഇത്തരത്തിലുള്ള ആഹ്വാനങ്ങൾ ജനങ്ങളെ ഉണർത്തി.

         1960 ജൂൺ 30-ന്, സംഭവം ബഹുലമായ ഇലക്ഷനിലൂടെ അദ്ദേഹം കോംഗോയുടെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റു.ബെൽജിയം അധികാരികളും കോംഗോ യിലെ ബെൽജിയം അനുകൂലികളും പിന്നെ സി ഐ എ യും എം ഐ 5 ഉം എല്ലാം കൂടി പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ലുമുമ്പെയുടെ എം ൻ സി ( മൂവ്മെന്റ്സ് ഓഫ് നാഷണൽ കോംഗോളീസ് ) പാർട്ടി വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തിന് വിജയിക്കുകയായിരുന്നു..

     സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിലെ പ്രസംഗത്തിൽ, ബെൽജിയൻ രാജാവിൻ്റെ പരിഷ്കരണവാദ പ്രസംഗത്തെ ഖണ്ഡിച്ചുകൊണ്ട്, "നാം അഭിമാനിക്കുന്നു ഈ പോരാട്ടത്തെ, കണ്ണീരിൻ്റെയും തീയുടെയും രക്തത്തിൻ്റെയും പോരാട്ടത്തെ... അത് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിൻ്റെ അപമാനകരമായ അടിമത്തം അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ഉദാത്തമായ പോരാട്ടമായിരുന്നു." എന്ന് പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഈ ധീരമായ നിലപാട് പാശ്ചാത്യ ശക്തികളെ ഭയപ്പെടുത്തി. അധികം താമസിയാതെ, സമ്പന്നമായ കറ്റംഗ പ്രവിശ്യ ബെൽജിയൻ പിന്തുണയോടെ വിഘടിച്ചു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ഇടപെടൽ ഫലപ്രദമല്ലാതായപ്പോൾ, സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് സഹായം തേടാൻ ലുമുംബ തീരുമാനിച്ചു. ശീതയുദ്ധത്തിൻ്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയിൽ ഈ നീക്കം വാഷിംഗ്ടണിൽ ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചു.

             1960 സെപ്റ്റംബറിൽ, സിഐഎയുടെ പിന്തുണയോടെ, കേണൽ ജോസഫ് മൊബുട്ടു അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. ഗൃഹബന്ധനത്തിലായ ലുമുംബ, 1960 നവംബറിൽ സ്റ്റാൻലിവില്ലിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും പിടിക്കപ്പെട്ടു. കടുത്ത മർദ്ദനത്തിനും പീഡനത്തിനും ശേഷം, 1961 ജനുവരി 17-ന്, ബെൽജിയൻ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു വെടിക്കെട്ട് സംഘം അദ്ദേഹത്തെയും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രണ്ട് സഖാക്കളെയും വധിച്ചു. ലുമുംബയുടെ മൃതദേഹം, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഓർമ്മ പോലും ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ഒരു അധമമായ ശ്രമത്തിൽ, കുഴിച്ചെടുത്ത് കഷണങ്ങളാക്കി സൾഫ്യൂറിക് ആസിഡിൽ ലയിപ്പിച്ചു. ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ആ മനുഷ്യനെയും അവൻ്റെ ആശയങ്ങളെയും തുടച്ചുമാറ്റാനുള്ള നിഷ്ഠൂരമായ ശ്രമമായിരുന്നു അത്. മാർക്സിയൻ വീക്ഷണത്തിൽ, ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ കൊല മാത്രമായിരുന്നില്ല; ജനങ്ങളുടെ ആത്മനിർണ്ണയാവകാശത്തിനും സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിനും എതിരായുള്ള ഒരു വർഗ്ഗീയ അടിച്ചമർത്തലായിരുന്നു. മുതലാളിത്ത വിപണികൾക്കും അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള പട്ടിണി, ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു ഭരണകൂടത്തെ അട്ടിമറിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.

    കൊലയാളികള്‍ ഉപയോഗിച്ച ആസിഡിൽ പോലും അലിഞ്ഞുപോകാത്ത സ്വർണ്ണത്തൊപ്പിയുള്ള ലുമുമ്പയുടെ പല്ല് , ആ ക്രൂരതയുടെ ഏക തെളിവുകളായി ബാക്കിയായി. ആ പല്ല് ബെൽജിയൻ പോലീസ് കമ്മീഷണർ ജെറാർഡ് സോട്ടെ ഒരു "വേട്ട ട്രോഫി" ആയി സ്വന്തമാക്കി. പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം, 2016-ൽ ഈ പല്ല് സോട്ടെയുടെ മകളിൽ നിന്ന് ബെൽജിയൻ അധികൃതർ പിടിച്ചെടുത്തു. 2022 ജൂൺ 20-ന്, ബെൽജിയൻ പ്രധാനമന്ത്രി അലക്സാണ്ടർ ഡി ക്രോ, ലുമുംബയുടെ കുടുംബത്തോട് ഔദ്യോഗികമായി മാപ്പ് പറഞ്ഞു, തൻ്റെ രാജ്യത്തിൻ്റെ "ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തം" അംഗീകരിച്ചു. തുടർന്ന്, ആ പല്ല് കിൻഷാസയിൽ ഒരു ഔദ്യോഗിക ശവകുടീരത്തിൽ സംസ്കരിക്കുകയും മൂന്ന് ദിവസത്തെ ദേശീയ വിലാപം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. മരണശേഷം 61 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, കോംഗോയുടെ വിമോചന നായകന് ഒരു ശവകുടീരം ലഭിക്കുകയായിരുന്നു. 2024-ൽ ഈ മൗസോളിയത്തിൽ അതിക്രമിച്ചു കയറിയ സംഭവം, ലുമുംബയുടെ ഓർമ്മ ഇപ്പോഴും പ്രതിരോധത്തിൻ്റെ ശക്തമായ പ്രതീകമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു.

ലുമുംബയുടെ മരണം ആഗോള പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായി. തൻ്റെ ഭാര്യക്ക് എഴുതിയ അവസാന കത്തിൽ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ചരിത്രത്തിന് ഒരു ദിവസം സ്വന്തം വാക്കുണ്ടാകും. എന്നാൽ അത് ബ്രസൽസിലോ പാരീസിലോ വാഷിംഗ്ടണിലോ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലോ പഠിപ്പിക്കുന്ന ചരിത്രമായിരിക്കില്ല... ആഫ്രിക്ക അതിൻ്റെ സ്വന്തം ചരിത്രം എഴുതും, അത് മഹത്വത്തിൻ്റെയും അന്തസ്സിൻ്റെയും ചരിത്രമായിരിക്കും." ഈ വാക്കുകൾ ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്. കോംഗോയുടെ നിലവിലെ അസ്ഥിരതയും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ വിഭവ ശോഷണവും ലുമുംബയുടെ ആദർശങ്ങൾ ഇതുവരെ പൂർണ്ണമായി നേടിയിട്ടില്ല എന്ന് കാണിക്കുന്നു. എങ്കിലും, സാമ്രാജ്യത്വ വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൻ്റെ പ്രതീകമായി അദ്ദേഹം ജീവിക്കുന്നു; ന്യായമായ ലോകത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രചോദനമായി തുടരുന്നു.