റഫി സാബ് : നിലക്കാത്ത മധുര സംഗീതം
ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനത്തിന്റെ കനത്ത നിഴലിൽ, രക്തവും തീജ്വാലകളും ഇടംപിടിച്ച ആ ചരിത്ര നാഴികക്കല്ലിൽ, ഒരു യുവ ശബ്ദം പാകിസ്താനിലെ ലാഹോറിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യയുടെ മുംബൈയിലേക്ക് ദേശാന്തരം ചെയ്തു. അമൃതസറിന്റെ മണ്ണിൽ വേരുകളുള്ള ആ യുവാവിന്, വിഭജനത്തിന്റെ വേദന സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. കുടുംബവും സ്വപ്നങ്ങളും തിരികെ വിട്ട്, പുതിയൊരു ജന്മഭൂമിയിൽ കാലുകുത്തിയ ആ സംഗീതജ്ഞൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിലെ ആ വിങ്ങലിനെയും പ്രവാസത്തിന്റെ ഏകാന്തതയെയും തന്റെ ഗാനങ്ങളുടെ ഈണത്തിൽ അലിയിച്ചു.
ആ യുവാവാണ് മുഹമ്മദ് റഫി. ഒരു ശബ്ദത്തിന് എങ്ങനെ ഇത്രയധികം വികാരങ്ങളെ തഴുകാനാകും എന്ന് അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന, ആത്മാവിന്റെ തന്ത്രികൾ മീട്ടുന്ന ആ ദിവ്യസ്വരത്തിന് മുന്നിൽ നമ്മൾ ഇന്നും നിശബ്ദരാകുന്നു.
ഒരിക്കൽ പഞ്ചാബിലെ ലാഹോറിൽ, ഉച്ചഭാഷിണി തകരാറിലായ ഒരു സംഗീത പരിപാടിയിൽ, മൈക്കില്ലാതെ താൻ പാടണമെന്ന് നിർബന്ധം പിടിച്ച ആ പതിനഞ്ചുകാരൻ, സദസ്സിനെ അമ്പരപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ശബ്ദം വിടർത്തി. ആ മാന്ത്രിക നിമിഷത്തിന് സാക്ഷിയായിരുന്നു സ്വയം ഇതിഹാസമായ കുന്ദൻലാൽ സൈഗാൾ. എന്നാൽ ചരിത്രത്തിന്റെ ചുഴലിക്കാറ്റ് വീശിയടിച്ചപ്പോൾ, ആ പ്രതിഭയെ അതിന്റെ അഗ്നിപരീക്ഷയ്ക്ക് വിധേയനാക്കി. രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ പിളർന്നുപോയ മണ്ണിൽ, റഫി തന്റെ പഴയ ഓർമ്മകളെയും ആദ്യകാല സ്വപ്നങ്ങളെയും പാകിസ്താനിൽ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ തിരക്കേറിയ നഗരിയായ ബോംബെയിൽ തന്റെ പുതിയ പാത തീർത്തു. ആ ദുരന്തത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നിന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിന് അതീതമായ ഉരുക്കുബലം ലഭിച്ചത്. ദേശവിഭജനത്തിന്റെ വേദന തന്റെ രക്തത്തിൽ അറിഞ്ഞ ആ ശബ്ദത്തിന്, പിന്നീട് പാടിയ ഓരോ വിരഹഗാനത്തിലും ആ അനുഭവത്തിന്റെ സ്പർശമുണ്ടായിരുന്നു.
ഇന്ത്യ-പാക് അതിർത്തികൾ രക്തത്തിന്റെയും വിദ്വേഷത്തിന്റെയും വരകൾ വരച്ചപ്പോഴും, റഫിയുടെ ശബ്ദം ആ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് പറന്നു. ഹിന്ദിയിലും ഉർദുവിലും പാടിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങൾ രണ്ടു രാജ്യങ്ങളിലും ഒരുപോലെ പ്രിയങ്കരങ്ങളായി. പ്രണാമത്തിന്റെ ഊഷ്മളത മുതൽ പ്രണയത്തിന്റെ തീവ്രത വരെ, വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ആഴങ്ങൾ മുതൽ ആനന്ദത്തിന്റെ മധുരം വരെ, ഓരോ ഭാവത്തെയും മനുഷ്യസഹജമായി ഉൾക്കൊണ്ട റഫി, രണ്ടു രാജ്യങ്ങളുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇടംനേടി. 'ചൗദ്വീം കാ ചാന്ദ്' പോലുള്ള ഗാനങ്ങളിലെ അലൗകികതയോ, 'ലിഖേ ജോ ഖത് തുഝെ' പോലുള്ള ഗാനങ്ങളിലെ ദ്രവിപ്പിക്കുന്ന സംഗീതമോ, 'ആജ് മോസം ബഡാ ബേയ്മാൻ ഹേ' എന്ന ഗാനത്തിലെ വിഷാദമോ, എല്ലാം ആ വിഭജനത്തിന്റെ വേദനയാൽ കൂടുതൽ തീക്ഷ്ണമായിരുന്നു. ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ പാരമ്പര്യവും ഉർദു ഗസലുകളുടെ തനിമയും തന്റെ ശബ്ദത്തിൽ സംയോജിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം, രണ്ടു രാജ്യങ്ങളുടെയും വേർപിരിഞ്ഞ സംസ്കാരത്തെ പാലമിട്ടു ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പ്രതീകമായി മാറി.
1980 ജൂലൈ 31-ന്, ഹൃദയാഘാതത്തെത്തുടർന്ന് ആ ജീവൻപറ്റുന്ന ശബ്ദം നിശബ്ദമായപ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിലാണ്ടു. ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ അന്ത്യമായിരുന്നു അത്. എന്നാൽ അദ്ദേഹം തീർത്ത ആ അനശ്വര രചനകൾ ചരിത്രത്തിന്റെ ഓരോ ഏടിലും ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികൾ മനുഷ്യരെ പിരിച്ചുവിട്ടപ്പോൾ, മുഹമ്മദ് റഫി എന്ന കലാകാരൻ തന്റെ ശബ്ദംകൊണ്ട് ആ വിടവുകൾ നികത്തി. 1967-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച പത്മശ്രീ പോലുള്ള ബഹുമതികൾ ആ പ്രതിഭയുടെ നിസ്സാര തെളിവുകൾ മാത്രം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാട്ടുകൾ കേൾക്കുമ്പോഴെല്ലാം, ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന്റെ കണ്ണികൾ ലയിച്ചുപോകുന്ന ഒരു ലോകത്തിലേക്കാണ് നമ്മൾ യാത്ര ചെയ്യുന്നത്. വിഭജനത്തിന്റെ മുറിവേറ്റ ആത്മാക്കൾക്ക് സാന്ത്വനമേകാൻ ആ ശബ്ദത്തിനു കഴിഞ്ഞു - അതാണ് മുഹമ്മദ് റഫി സാബിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പൈതൃകം. അദ്ദേഹം മറഞ്ഞിട്ട് നാലു പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷവും, ഓരോ പാട്ടും നമ്മെ ആശ്ലേഷിക്കുമ്പോൾ, ആ ശബ്ദം ഒരിക്കലും വിഭജിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെന്നും, അത് മുഴുവൻ മനുഷ്യകുലത്തിന്റേതുമാണെന്നും നമുക്ക് ബോധ്യമാകുന്നു. ഓരോ ജൂലൈ 31-നും, ആ അനശ്വര ഗായകനെ ഓർത്തുകൊണ്ട്, നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈണത്തിൽ മിടിക്കുന്നു.
No comments:
Post a Comment