മേയ് 21: ഭീകരവാദ വിരുദ്ധ ദിനം

 രാജീവ് ഗാന്ധി : ശരികളുടെയും തെറ്റുകളുടെയും നേതാവ്

1991 മേയ് 21 ന് ശ്രീപെരുമ്പുദൂരിൽ വെച്ച് നടന്ന ഭീകരാക്രമണത്തിൽ രാജീവ് ഗാന്ധി വധിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ ഓർമ്മ പുതുക്കുകയും ഭീകരതയ്ക്കെതിരെ ജനബോധം രൂപപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ദിവസമാണ് മേയ് 21 ന് ഇന്ത്യ ആചരിക്കുന്ന ദേശീയ ഭീകരവിരുദ്ധ ദിനം. എന്നാൽ ഒരു നേതാവ് എന്ന നിലയിൽ രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ മുഖം ഏറെ സങ്കീർണ്ണവും വിവാദങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമാണ്. ഭാരതത്തെ ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലേക്ക് കൈപിടിച്ചുയർത്തിയ ദൂരദർശിയായ പ്രധാനമന്ത്രി എന്ന പ്രശംസ മുതൽ, സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളാൽ രാഷ്ട്രീയ വിഘടനത്തിന് തീ കൊളുത്തിയ നേതാവ് എന്ന വിമർശനം വരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലുണ്ട്. പൈലറ്റ് എന്ന തൊഴിൽ ഉപേക്ഷിച്ച് അമ്മ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിന് പിന്നാലെ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ കസേരയിലെത്തിയ രാജീവ് ഗാന്ധി 1984 മുതൽ 1989 വരെ അധികാരത്തിലിരുന്നു. 1984 ലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഏറ്റവും വലിയ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ അദ്ദേഹം അധികാരത്തിലേറിയത് ചരിത്രപരമായ നിമിഷമായിരുന്നു.

         ഭാരതത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലേക്ക് നയിച്ച പരിഷ്കർത്താവ് എന്ന നിലയിലാണ് രാജീവ് ഗാന്ധി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവന കമ്പ്യൂട്ടർ, ഐ.ടി നയങ്ങളിലായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരാണ് കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്കും സോഫ്റ്റ്‌വെയറിനുമുള്ള ഇറക്കുമതി തീരുവ കുറച്ചത്. 1988 ൽ നാഷണൽ അസോസിയേഷൻ ഓഫ് സോഫ്റ്റ്‌വെയർ ആൻഡ് സർവീസസ് കമ്പനികൾ (NASSCOM) സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടതും ഇക്കാലത്താണ്, ഇത് ഇന്ത്യയുടെ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയിൽ കമ്പ്യൂട്ടറൈസ്ഡ് റിസർവേഷൻ സംവിധാനവും എം.ടി.എൻ.എൽ (MTNL) പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളും രൂപം കണ്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്താണ്. ജനാധിപത്യത്തെ കൂടുതൽ താഴേത്തട്ടിലെത്തിച്ചു കൊണ്ട്, വോട്ട് ചെയ്യുന്നതിനുള്ള പ്രായപരിധി 21 ൽ നിന്ന് 18 ആയി കുറച്ചതും, പിന്നീട് 1992 ൽ നടപ്പിലായ (തന്റെ കാലത്ത് അവതരിപ്പിച്ച) 73 ാം ഭേദഗതി വഴി പഞ്ചായത്തി രാജ് വ്യവസ്ഥ ശക്തിപ്പെടുത്തിയതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദൂരക്കാഴ്ചയുടെ തെളിവാണ്. പഞ്ചായത്തുകളിലൂടെ പതിനഞ്ച് ലക്ഷത്തിലധികം വനിതകൾ ജനപ്രതിനിധികളായി ഉയർന്നു വന്നു എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ശാസ്ത്രത്തിലും പുരോഗമന മൂല്യങ്ങളിലും ഊന്നിയുള്ള ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം (NEP) അവതരിപ്പിക്കുകയും രാജ്യത്തുടനീളം 650 ലധികം ജവഹർ നവോദയ വിദ്യാലയങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയം കാരണമായി.

     എന്നാൽ ആധുനികതയുടെ മുഖമായിരുന്ന രാജീവ് ഗാന്ധി, മതപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വിവാദപരമായ ഇടപെടലുകൾ നടത്തി എന്നത് വിസ്മരിക്കാനാവില്ല. രാഷ്ട്രീയ നേട്ടത്തിന് വേണ്ടി മതവികാരങ്ങളെ അദ്ദേഹം ആയുധമാക്കി എന്ന വിമർശനം ശക്തമാണ്. തന്റെ ഭരണകാലത്തെ ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ തെറ്റായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന നീക്കത്തിൽ, 1986 ഫെബ്രുവരിയിൽ തർക്കമുള്ള ബാബരി മസ്ജിദിന്റെ പൂട്ടുതുറക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി അനുമതി നൽകി. 1949 മുതൽ പൂട്ടിയിട്ടിരുന്ന ഈ സ്ഥലത്ത് ഹിന്ദു ഭക്തർക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിക്കാൻ വേണ്ടിയായിരുന്നു ഇത്. ശാഹ്ബാനോ കേസിലെ തീരുമാനത്തിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധ തിരിക്കാനുള്ള ഗണിതമായിരുന്നു ഇതെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. രാഷ്ട്രീയ നേട്ടത്തിന് വേണ്ടി മതവികാരം ഉപയോഗിച്ചതിന് ഉത്തമ ഉദാഹരണമായിരുന്നു ഇത്. കോൺഗ്രസിന്റെ തന്നെ മുതിർന്ന നേതാവും മുൻ രാഷ്ട്രപതിയുമായിരുന്ന പ്രണബ് മുഖർജി തന്റെ ആത്മകഥയിൽ (The Turbulent Years 1980-1996), 1986 ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് രാജീവ് ഗാന്ധിയും അരുൺ നെഹ്റുവും ചേർന്ന് അന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശ് മുഖ്യമന്ത്രിയെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കിയാണ് പൂട്ടു തുറപ്പിച്ചതെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഈ തീരുമാനം ഹിന്ദുത്വ വികാരങ്ങൾക്ക് കരുത്ത് പകരുകയും, ഒടുവിൽ 1992 ലെ മസ്ജിദ് ഇടിച്ചുതകർക്കുന്നതിലും തുടർന്നുണ്ടായ കലാപങ്ങളിലും കലാശിക്കുകയും ചെയ്തു. ബാബരി മസ്ജിദ് നിലപാട് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവുകളിൽ ഒന്നായി മാറി. ഇന്ന് ആ മുറിവ് രാജ്യത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന അര്‍ബുദമായി മാറിരിക്കുന്നു

   രാജീവ് ഗാന്ധിയുമായി നേരിട്ട് ബിൽക്കിസ് ബാനോ കേസിന് ബന്ധമില്ലെങ്കിലും (2002 ലെ ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിലേത്), ആ കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദങ്ങൾ രാജീവിന്റെ ഭരണ രീതിയിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നു. 1984 ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ വധത്തിന് പിന്നാലെ ഡൽഹിയിൽ നടന്ന സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തിൽ, അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ, അത് അടിച്ചമർത്താൻ രാജീവ് ഗാന്ധി വേണ്ട നടപടികൾ സ്വീകരിച്ചില്ല എന്നത് ചരിത്രത്തിലെ ഇരുണ്ട അദ്ധ്യായമാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് സിഖുകാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആ കലാപത്തിൽ രാജീവിന്റെ മൗനം വൻ വിമർശനത്തിന് വിധേയമായി. ബിൽക്കിസ് ബാനോ കേസിലാകട്ടെ, 2002 ലെ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് ശേഷം, പ്രതികൾക്ക് (രാഷ്ട്രീയ പിന്തുണയുള്ളവർ) നേരത്തെ ജയിൽ മോചനം അനുവദിച്ചത് വൻ വിവാദമായി. ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ ദുരുപയോഗം ചെയ്ത അധികാരത്തെ സുപ്രീം കോടതി തന്നെ ചോദ്യം ചെയ്തു. എന്നാൽ രാജീവ് ഗാന്ധിക്കെതിരായ ഏറ്റവും വലിയ ആരോപണം 'ഭരണകൂടത്തിന്റെ മൗനമാണ്'. ഒരു വിഭാഗത്തിനെതിരെ അതിക്രമം നടക്കുമ്പോൾ നേതൃത്വം കണ്ണടച്ചിരുന്നോ എന്ന ചോദ്യം ബിൽക്കിസ് കേസിൽ മാത്രമല്ല, 1984 കലാപത്തിലും രാജീവിന്റെ പേരിൽ ഉയർന്ന് കൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. ഇത്തരം സംഭവങ്ങൾ രാജീവിന്റെ ഭരണത്തിലെ ഇരുണ്ട വശങ്ങളായി ചരിത്രത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. 2002 ഇല്‍ അതിന്‍റെ ആവര്‍ത്തനം തന്നെ ആയിരുന്നു ഗുജറാത്തില്‍. 

           രാജീവ് ഗാന്ധി ഒരു വിരോധാഭാസമായിരുന്നു. ഒരു വശത്ത്, ടെലികോം, ടെക്നോളജി, പഞ്ചായത്തി രാജ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ നട്ടെല്ലാണ്. ഇന്ത്യയെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലേക്ക് നയിച്ച ദൂരദർശിയായ നേതാവ് എന്ന ഖ്യാതി അദ്ദേഹത്തിന് സ്വന്തമാണ്. മറുവശത്ത്, മതപരമായ കാര്യങ്ങളിലെ ഇടപെടലുകൾ (ബാബരി മസ്ജിദ് പൂട്ടുതുറത്തൽ, ശാഹ് ബാനോ കേസിൽ ഇടപെട്ടത്) രാജ്യത്തെ പിളർപ്പിന്റെ പാതയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. 1984 ലെ സിഖ് വിരുദ്ധ കലാപത്തിലെ നിഷ്ക്രിയത്വം അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിന് മേൽ വലിയ കളങ്കമായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരമവാർഷികമായ മേയ് 21 നാം ദേശീയ ഭീകരവിരുദ്ധ ദിനമായി ആചരിക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ നേതൃത്വത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം എത്ര വലുതാണെന്നാണ്. ഒരേ നേതാവിന്റെ കൈകൾ കൊണ്ട് തന്നെ എങ്ങനെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി ശോഭനമാക്കാനും, അതേ സമയം തീക്ഷ്ണമായ വിഘടനത്തിന് വിത്തുപാകാനും കഴിയും എന്നതിന്റെ ജീവനുള്ള ചരിത്രമാണ് രാജീവ് ഗാന്ധി. ഭീകരതയ്ക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടത്തിനൊപ്പം, ഭരണകൂടത്തിന്റെ മതനിരപേക്ഷതയും സഹിഷ്ണുതയും സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ പ്രാധാന്യവും ഈ ദിനം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ ജീവിതവും മരണവും ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളെയും ഒരു നേതാവിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾക്ക് എത്രത്തോളം ദൂരവ്യാപകമായ പ്രഭാവം ഉണ്ടാകുമെന്നതിനെയും കാണിച്ചുതരുന്നു.
                    ചരിത്രം മന്സ്സിലക്കുമ്പോള്‍  ഭീകര വിരുദ്ധ ദിനം ഒരു വിരോധാഭാസം പോലെ തൊന്നുന്നുണ്ടെങ്കില്‍ കുറ്റം പറയാന്‍ കഴിയില്ല.